اختلال مازوخیسم جنسی یکی از انواع اختلالات پارافیلیک است که با تحریک جنسی از طریق درد تعریف می شود. هرچند برخی افراد ممکن است در روابط جنسی رضایت مندانه و توافقی، فعالیت های مازوخیستی را تجربه کنند، اما زمانی این تمایلات به عنوان «اختلال» شناخته می شوند که باعث ناراحتی روانی یا اختلال در عملکرد روزانه فرد گردند. این موضوع صرفاً یک تمایل ساده یا ترجیح فردی نیست. بلکه می تواند به روابط بین فردی و سلامت روان آسیب وارد کند. اختلال مازوخیسم جنسی هم در زنان و هم در مردان دیده می شود و معمولاً ریشه در عوامل روانی، اجتماعی و محیطی متعددی دارد.
مازوخیسم به انگلیسی چه می شود؟
معادل دقیق «مازوخیسم» در زبان انگلیسی، Masochism است. این واژه از نام لئوپولد فون زاخر-مازوخ، نویسنده قرن نوزدهمی اتریشی، گرفته شده است که در رمانهایش شخصیتهایی را توصیف میکرد که از تحت سلطه بودن و تحقیر شدن توسط زنان لذت میبردند.
فرق مازوخیسم و مازوخیست چیست؟
این تفاوت صرفا یک نکته گرامری است:
مازوخیسم (Masochism): نام خود گرایش، تمایل یا اختلال است.
مازوخیست (Masochist): به فردی گفته میشود که دارای تمایلات مازوخیستی است.
مازوخیسم جنسی یا خود آزاری چیست؟
مازوخیسم جنسی (Sexual Masochism): در این حالت، فرد از اعمالی مانند بسته شدن، کتک خوردن، تحقیر شدن یا هر نوع رنج دیگری، تحریک و لذت جنسی کسب میکند. تمرکز اصلی و هدف نهایی در اینجا، رسیدن به ارضای جنسی است. این رفتارها اغلب در چارچوب روابط توافقی و امن BDSM انجام میشود.
خود آزاری (Self-Harm): که به آن آسیب به خود غیر انتحاری (NSSI) نیز میگویند، عملی است که در آن فرد به خود آسیب فیزیکی میزند (مانند بریدن پوست). هدف از این کار، کسب لذت جنسی نیست، بلکه راهی برای مقابله با درد شدید عاطفی، احساس پوچی، اضطراب یا رهایی از تنشهای روانی غیرقابل تحمل است. خود آزاری یک علامت جدی از مشکلات سلامت روان است و نیاز به کمک فوری دارد.
انواع مازوخیسم جنسی
۱. آسفیکسیوفیلیا (Asphyxiophilia) – لذت از طریق خفگیدر این نوع، فرد از طریق محدود کردن موقت تنفس خود یا توسط شریک جنسی، به تحریک و لذت جنسی میرسد. این عمل بسیار خطرناک است و میتواند به آسیب مغزی دائمی یا مرگ منجر شود.
مثال: فرد ممکن است از شریک خود بخواهد که در حین فعالیت جنسی، به آرامی گردن او را فشار دهد یا از کیسه پلاستیکی (با احتیاط بسیار بالا و کنترل شده) برای ایجاد حس خفگی خفیف و موقت استفاده کند.
۲. بانداژ و محدودیت (Bondage)
این یکی از رایجترین اشکال مازوخیسم است که در آن فرد از بسته شدن، به بند کشیده شدن یا محدود شدن حرکاتش لذت میبرد. این کار حس ناتوانی و تسلیم را القا میکند.
مثال: استفاده از طناب، دستبند، یا چشمبند برای بستن دستها و پاهای فرد به تخت در حین رابطه جنسی
۳. تحقیر کلامی و روانی (Humiliation)
در این نوع، لذت جنسی از طریق تحقیر شدن کلامی، مورد توهین قرار گرفتن یا انجام کارهایی که حس شرمندگی را القا میکنند، به دست میآید.
مثال: شریک جنسی از کلمات توهینآمیز استفاده میکند، فرد را مجبور به پوشیدن لباسهای خاصی میکند یا او را وادار به انجام کارهایی مانند چهار دست و پا راه رفتن میکند.
۴. درد فیزیکی (Physical Pain)
این نوع شامل لذت بردن از درد فیزیکی کنترلشده است. شدت این درد میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد.
مثال: سیلی زدن (Spanking)، گاز گرفتن، شلاق زدن با ابزارهای مخصوص (Flogging)، یا استفاده از گیرههای نوک سینه (Nipple Clamps).
۵. بازی با شوک الکتریکی (Electrostimulation)
در این حالت، از دستگاههای مخصوصی که شوکهای الکتریکی خفیف و کنترلشدهای تولید میکنند، برای تحریک نواحی مختلف بدن و ایجاد لذت استفاده میشود.
مثال: اتصال الکترودهای یک دستگاه تحریک الکتریکی به بخشهایی از بدن مانند نوک سینهها یا اندام تناسلی برای ایجاد حس سوزنسوزن شدن یا انقباض عضلانی
۶. بازی با آتش یا موم (Fire and Wax Play)
این عمل شامل ریختن موم شمع با دمای پایین بر روی بدن یا بازی با آتش به شیوهای کنترلشده و ایمن است که ترکیبی از حس گرما، درد خفیف و هیجان را ایجاد میکند.
مثال: ریختن قطرات موم گرم (نه داغ) از یک شمع مخصوص این کار بر روی کمر یا سینه فرد. نکته مهم این است که این رفتارها در چارچوب BDSM (بانداژ و انضباط، سلطهگری و تسلیم، سادیسم و مازوخیسم) اغلب با رضایت کامل، آگاهی و قوانین ایمنی مشخص بین طرفین انجام میشود. کلمات ایمنی (Safewords) مانند “قرمز” برای توقف فوری فعالیت، یکی از اصول اساسی برای جلوگیری از آسیبهای جدی است.
مازوخیسم فکری چیست؟
مازوخیسم فکری (Mental Masochism) که گاهی به آن «شخصیت خودآزار» نیز میگویند، یک الگوی روانی است که در آن فرد به طور ناخودآگاه خود را در موقعیتهایی قرار میدهد که منجر به شکست، ناامیدی یا درد عاطفی میشود. این افراد ممکن است موفقیتهای خود را تخریب کنند، وارد روابط آسیبزا شوند یا به طور مداوم خود را سرزنش و تحقیر کنند. این یک الگوی شخصیتی است و با پارافیلیای جنسی تفاوت دارد.
علت مازوخیسم چیست؟
هیچ علت واحد و قطعی برای شکل گیری تمایلات مازوخیستی وجود ندارد. روانشناسان معتقدند که این پدیده نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف است:
نظریههای روانکاوی: این نظریهها مازوخیسم را به تجربیات دوران کودکی، آسیبهای روانی (تروما) یا تعارضات حل نشدهای مرتبط میدانند که در آن، مفاهیم درد و لذت به نوعی در ذهن فرد به هم گره خوردهاند.
نظریههای رفتاری (شرطی سازی): ممکن است در گذشته، به صورت تصادفی، یک تجربه دردناک یا تحقیرآمیز با یک برانگیختگی جنسی همزمان شده باشد. تکرار این تجربه میتواند این ارتباط را در ذهن فرد تقویت کند.
نظریههای بیولوژیکی: برخی تحقیقات به تفاوتهای احتمالی در شیمی مغز اشاره دارند. به عنوان مثال، هنگام تجربه درد، مغز اندورفین (یک مسکن طبیعی و لذتبخش) آزاد میکند. ممکن است در افراد مازوخیست، ارتباط بین مراکز درد و لذت در مغز متفاوت باشد.
فرق مازوخیسم با سادیسم چیست؟
این دو مفهوم اغلب در کنار هم می آیند و مکمل یکدیگر در نظر گرفته می شوند:
-مازوخیسم: کسب لذت از دریافت کردن درد، رنج یا تحقیر
-سادیسم: کسب لذت از اعمال کردن درد، رنج یا تحقیر به دیگری
ترکیب این دو، سادومازوخیسم (Sadomasochism) را تشکیل میدهد که به پویایی بین یک فرد سادیست (سلطهگر) و یک فرد مازوخیست (سلطهپذیر) در یک رابطه، اغلب با رضایت کامل طرفین، اشاره دارد.
بیشتر بخوانید: بوسیدن پای زن
نمونه هایی از رفتار مازوخیستی جنسی
فردی که دچار مازوخیسم جنسی است، ممکن است با میل شخصی و در بستر رابطه ای توافقی، در فعالیت هایی مانند بستن دست و پا یا شلاق خوردن شرکت کند و از این کار لذت جنسی ببرد. در مقابل، فردی که شخصیت مازوخیستی دارد، ممکن است بارها وارد رابطه ای ناسالم شود. این کار به خاطر میل جنسی نیست، بلکه به دلیل لذتی است که از تجربه درد و رنج حاصل می کند.
اختلال مازوخیسم جنسی می تواند به شکل جدی زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد. برای بهبود کیفیت زندگی بیمار، درمان این اختلال امری ضروری می باشد. گزینه ها درمانی مازوخیسم معمولاً شامل روان درمانی، مصرف دارو و همچنین ایجاد تغییراتی در سبک زندگی می شود.
مازوخیسم در کودکان
فانتزیها و تمایلات مازوخیسم جنسی به طور معمول در دوران بلوغ یا پس از آن شکل میگیرند. رفتارهایی که شبیه به خودآزاری در کودکان دیده میشود، تقریبا همیشه نشانهای از پریشانی شدید عاطفی، آزار، غفلت یا ترومای روانی است و به هیچ عنوان نباید با تمایلات جنسی اشتباه گرفته شود. چنین رفتارهایی در کودکان یک زنگ خطر جدی است و نیازمند مداخله فوری و کمک تخصصی از سوی روانشناس کودک است.
تشخیص مازوخیسم جنسی چیست؟
اینجاست که باید بین یک «تمایل جنسی» و یک «اختلال روانی» تفاوت قائل شویم. صرف داشتن فانتزیهای مازوخیستی، یک اختلال محسوب نمیشود. یک روانپزشک یا روانشناس برای تشخیص اختلال مازوخیسم جنسی (Sexual Masochism Disorder) از معیارهای راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) استفاده میکند. این تشخیص تنها زمانی گذاشته میشود که دو شرط زیر همزمان وجود داشته باشند:
-فرد به مدت حداقل ۶ ماه، برانگیختگی جنسی شدید و مکرری را از طریق افکار، خیالپردازیها یا رفتارهای مرتبط با تحقیر شدن، کتک خوردن، بسته شدن یا رنج بردن تجربه کند.
-این افکار و رفتارها باعث پریشانی و رنج قابل توجه بالینی (مانند احساس گناه، شرم، اضطراب شدید) در فرد شده یا عملکرد او را در حوزههای مهم زندگی مانند شغل، روابط اجتماعی و خانوادگی مختل کرده باشد.
نکته کلیدی: اگر فردی از فانتزیهای مازوخیستی خود لذت میبرد، احساس پریشانی ندارد و این تمایلات را در یک رابطه امن و با رضایت کامل طرف مقابل (مثلا در چارچوب BDSM) تجربه میکند، او دچار اختلال روانی نیست و صرفا یک «علاقه پارافیلیک» دارد.
درمان مازوخیسم جنسی چیست؟
همانطور که تاکید شد، درمان تنها برای افرادی است که از تمایلات خود رنج میبرند. هدف از درمان، کمک به فرد برای مدیریت تمایلات، کاهش پریشانی و بهبود کیفیت زندگی است.
۱-درمان مازوخیسم با روان درمانی
نخستین گزینه درمانی برای افرادی که به اختلال مازوخیسم جنسی مبتلا هستند، گفت و گو درمانی یا همان روان درمانی است. این روش در درمان بسیاری از اختلالات اضطرابی مؤثر بوده و مناسب ترین نوع آن، با توجه به شدت و نوع اختلال بیمار، پیشنهاد می شود.
۲-درمان شناختی-رفتاری (CBT)
درمان شناختی-رفتاری یکی از پرکاربردترین روش های درمانی برای اختلال مازوخیسم جنسی است. این رویکرد به بیماران کمک می کند تا الگوهای فکری و رفتاری منفی مرتبط با تمایلات مازوخیستی را شناسایی و اصلاح کنند. برای مثال، CBT می تواند به فرد در یافتن ریشه های این تمایلات کمک کرده و راهکارهای سالم تری برای مواجهه با آن ها آموزش دهد. در این روش، تکنیک هایی مانند بازسازی شناختی (جایگزینی افکار منفی با افکار منطقی) و اصلاح رفتار (تغییر الگوهای رفتاری ناسالم) به کار گرفته می شود.
۳-درمان روان کاوانه
درمان روان کاوی بر بررسی ضمیر ناخودآگاه فرد تمرکز داشته و سعی می کند علل پنهان بروز رفتارهای ناسالم (مانند تجربیات آسیب زای دوران کودکی یا روابط اولیه ناسالم) را کشف کند. هنگامی که این ریشه های عمیق شناسایی شوند، فرد می تواند به تدریج وابستگی خود به خود آزاری را کاهش دهد.
۴-گروه درمانی
هدف اصلی گروه درمانی یا درمان گروهی فراهم نمودن بستری برای تعامل فرد با افراد دیگری است که از مشکلات مشابه رنج می برند. این تجربه می تواند به کاهش احساس شرم، طرد شدگی یا انزوا کمک کرده و فرد می تواند در محیطی امن، اطلاعات مفیدی درباره نحوه مدیریت این اختلال کسب کند و از تجربه ها و راهکارهای دیگران بهره ببرد.
۵-درمان با هیپنوتیزم
درمان مازوخیسم با هیپنوتیزم بر شناسایی و اصلاح ریشههای ناخودآگاه تمایل به درد تمرکز دارد. این روش با بازنویسی باورهای آسیبزا، کاهش اضطراب و تقویت عزتنفس، به فرد کمک میکند الگوهای رفتاری سالمتری را جایگزین کند. هیپنوتراپی راهی امن، غیرتهاجمی و مؤثر برای بازسازی هویت جنسی و روانی فرد فراهم میسازد. هیپنوتیزم بر اساس تجربیات این درمانگر یکی از موثرترین و بهترین روش های درمان هست مشروط بر اینکه به درستی و توسط متخصص در کنار دیگر روش ها بکار گرفته شود .
۶-درمان دارویی مازوخیسم
در برخی موارد -به خصوص زمانی که روان درمانی به تنهایی مؤثر نباشد- برای درمان اختلال مازوخیسم جنسی مداخلات دارویی مورد استفاده قرار می گیرند. داروهای مهار کننده بازجذب سروتونین (SSRIs) معمول ترین گزینه های دارویی برای کنترل علائم این اختلال هستند. این داروها می توانند شدت تمایلات جنسی و ناراحتی های ناشی از آنها را کاهش دهند. SSRIs با کاهش میل جنسی، تأثیر مستقیم بر کنترل افکار وسواسی جنسی و تمایلات آسیب زننده می گذارند. به همین دلیل، پزشکان معمولاً از این داروها برای درمان مازوخیسم جنسی کمک می گیرند.
۷-درمان های هورمونی
در موارد شدیدتر، ممکن است برای کاهش میل جنسی فرد، درمان های هورمونی یا هورمون تراپی به کار گرفته شوند. داروهای کاهش دهنده سطح تستوسترون می توانند شدت تمایلات جنسی را کنترل کرده و به مهار رفتارهای بیمار کمک کنند. البته این روش درمانی معمولاً به عنوان آخرین راه حل در نظر گرفته می شود. چرا که عوارض جانبی شدید و خطرناکی داشته و تنها زمانی به کار می رود که بیمار از سایر گزینه های درمانی پاسخی نگرفته باشد.
۸-تغییر در سبک زندگی
در کنار درمان های دارویی و روان درمانی، تغییر در سبک زندگی نقش مهمی در کنترل و مدیریت اختلال مازوخیسم جنسی ایفا می کند. در ادامه به برخی از این گزینه ها اشاره خواهیم کرد:
ایجاد روابط سالم
ایجاد و حفظ روابط رضایتمندانه و سالم، اهمیت زیادی دارد. به بیان ساده تر، فرد باید در رابطه ای قرار بگیرد که در آن صداقت، احترام متقابل و درک مرزهای طرفین وجود داشته باشد. چنین روابطی می توانند از بروز رفتارهای آسیب زننده و غیر توافقی جلوگیری کنند.
مدیریت استرس
استرس یکی از عوامل تشدید کننده اختلال مازوخیسم جنسی است. بنابراین، یادگیری راهکارهایی برای مقابله با استرس مانند مدیتیشن، تمرین ذهن آگاهی، ورزش و استراحت کافی، می تواند در پیشگیری از عود رفتارهای ناسالم مؤثر باشد.
اجتناب از محرک ها
پرهیز از مواجهه با موقعیت ها یا محرک هایی که تمایلات مازوخیستی را فعال می کنند، گام بسیار مهمی در درمان این بیماری است. این موارد می توانند شامل سایت های خاص (مثل سایت های پورن)، محیط های خاص یا حتی افراد خاصی باشند که رفتارهای ناسالم را تحریک می کنند.
ساختن یک شبکه حمایتی
داشتن دوستان، اعضای خانواده یا گروه های حمایتی می تواند فرد را در پایبندی به مسیر درمان و دوری از رفتارهای آسیب زننده یاری کند. شبکه حمایتی، باعث ایجاد انگیزه و مسئولیت در فرد می شود.
پرداختن به فعالیت های مثبت
تمرکز بر فعالیت های معنادار و لذت بخش، مانند هنر، موسیقی، مطالعه یا ورزش، می تواند به شکل مؤثری توجه فرد را از تمایلات مازوخیستی منحرف کند. این فعالیت ها همچنین اعتماد به نفس را تقویت کرده و جایگزین هایی سالم برای تجربه رضایت و تخلیه عاطفی می باشد.
